ध्यान : तणावमुक्त जीवनाचा शाश्वत मार्ग
विशेष लेख
✍️ विठ्ठलराव वाघमारे (पत्रकार – लोकसेवा न्यूज)
आजच्या आधुनिक युगात भौतिक सुखसोयी वाढल्या असल्या तरी मानसिक शांती मात्र हरवत चालली आहे. धावपळीची जीवनशैली, स्पर्धा, असुरक्षितता आणि वाढता तणाव यामुळे मानसिक आरोग्याचा प्रश्न गंभीर बनत आहे. अशा परिस्थितीत ध्यान (Meditation) हे मनुष्याला आत्मशांतीकडे नेणारे प्रभावी साधन ठरत आहे.
ध्यान ही केवळ धार्मिक किंवा आध्यात्मिक प्रक्रिया नसून, ती एक शास्त्रीय आणि जीवनोपयोगी साधना आहे. ध्यानामुळे मन शांत होते, विचारांवर नियंत्रण येते आणि आत्मविश्वास वाढतो. नियमित ध्यान केल्याने तणाव, चिंता, भीती, राग यावर नियंत्रण मिळते तसेच एकाग्रता आणि निर्णयक्षमता वाढते.
योग आणि ध्यान ही भारतीय संस्कृतीची प्राचीन देणगी असून, आज संपूर्ण जगात तिचे महत्त्व मान्य केले जात आहे. याच पार्श्वभूमीवर संयुक्त राष्ट्र संघाने २१ डिसेंबर हा दिवस ‘विश्व ध्यान दिवस’ म्हणून घोषित केला आहे. या दिवसामागील उद्देश म्हणजे ध्यानाचे महत्त्व समाजाच्या प्रत्येक स्तरापर्यंत पोहोचवणे आणि मानसिक आरोग्याबाबत जागरूकता निर्माण करणे.
आज लहान मुलांपासून ते वृद्धांपर्यंत प्रत्येक वयोगटाला ध्यानाची आवश्यकता आहे. विद्यार्थ्यांना अभ्यासातील एकाग्रता, तरुणांना तणावमुक्त जीवन, नोकरदारांना कामातील कार्यक्षमता आणि ज्येष्ठ नागरिकांना मानसिक स्थैर्य मिळवून देण्यात ध्यान मोलाची भूमिका बजावते.
तज्ज्ञांच्या मते, दररोज केवळ १० ते १५ मिनिटे ध्यान केल्यास मन व शरीरावर सकारात्मक परिणाम दिसून येतात. ध्यानासाठी विशेष साधनांची आवश्यकता नसून शांत जागा, सरळ बसण्याची सवय आणि श्वासावर लक्ष केंद्रित करणे एवढेच पुरेसे आहे.
‘विश्व ध्यान दिवस’ साजरा करताना प्रत्येक नागरिकाने ध्यानाला आपल्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनवावा, हीच खरी या दिवसाची सार्थकता ठरेल. मानसिकदृष्ट्या सक्षम, शांत आणि सकारात्मक समाजनिर्मितीसाठी ध्यान हा अत्यंत प्रभावी मार्ग आहे.
